Waarom Dido’s Lament ‘s werelds mooiste muzikale jammerklacht is

‘Remember me, but ah, forget my fate.' Met die woorden sterft de koningin van Carthago aan het eind van Henry Purcells Dido and Aeneas. Dido bezwijkt aan een gebroken hart, maar niet zonder eerst een van de meest iconische klaagzangen uit de operageschiedenis te zingen.

When I am laid in Earth, zoals de titel van het lamento luidt, ontroert en beroert luisteraars tot in het diepst van hun ziel. Dido’s Lament, zoals de aria ook wordt genoemd, scoort steevast hoog in klassieke hitparades. In de laatste editie van Klara’s Top 100 in februari stond het bijvoorbeeld nog op een trotse elfde plaats. 

Waar heeft When I am laid in Earth die sterrenstatus aan te danken? Hoe verklaar je de magie van ‘s werelds mooiste muzikale jammerklacht? 

Het verhaal voedt de muziek

Eerst en vooral is er natuurlijk het verhaal. In Dido and Aeneas zijn verlangens de centrale drijfveren. Botsende verlangens, welteverstaan. Twee sterke leiders hebben elk hun bestuurlijke ambities, maar ook hun liefde voor elkaar. Dido, de stichtster van Carthago, wil bovenal een sterk leider zijn voor haar volk. Aeneas, de held die ontsnapt is uit het brandende Troje, is met zijn mannen bij haar te gast. Tegen beter weten in laat Dido zich overtuigen om aan de liefde – die tussen haar en Aeneas ontluikt – toe te geven. 

Dan ontvouwt het drama zich. In de opera van Purcell overtuigt een mysterieuze heks Aeneas er met haar toverkrachten van om Dido in de steek te laten en Rome te stichten. Later bedenkt hij zich en verklaart tóch bij haar te willen blijven. Maar daar moet de onwrikbare vorstin niet meer van weten... Zijn twijfel en daarmee zijn verraad zijn te groot om vergeven te worden. Purcell laat Dido’s vlam daarop stilletjes doven. Terwijl Aeneas bedrukt zijn glorie tegemoet vaart, daalt Dido langzaam in haar tombe af, omhuld door onwerelds mooie muziek. Hoe Purcell daar de spanning opbouwt, dat toewerken naar de climax en nog die laatste opstoot voor Dido uitdooft... Geen mens blijft er onbewogen bij.

Woorden en lettergrepen zetten de toon

Muzikaal gezien is Dido’s Lament een hele duidelijke klaagzang. Luister maar eens goed naar de baslijn, dat is een zogenaamde lamentobas. Het bekendste muzikale voorbeeld (en voorganger) is de prachtige Lamento della ninfa van Monteverdi. Let ook goed op hoe Purcell de woorden van zijn librettist Nahum Tate op muziek zet. Wanneer een componist besluit om chromatisch (met de kleinst mogelijke, opeenvolgende halve tonen) te schrijven, dan wekt hij daarmee spanning op. Het werkt dus heel goed wanneer Purcell in het openingsrecitatief de woorden ‘darkness’ en ‘death’ voorziet van chromatiek.

Verder is het ook altijd interessant om te kijken hoe componisten lettergrepen laten samenvallen met de muziek. Als de componist heel veel noten per lettergreep schrijft, dan krijg je een 'lyrisch' of 'versierd' effect (denk aan belcanto, maar ook aan Beyoncé). Het andere uiterste is om één lettergreep per toon te schrijven (syllabisch). Daar is het effect heel anders, dichter bij het spreken. De woorden ‘remember me’ zijn syllabisch op muziek gezet en blijven daarom ook zo goed hangen. 

Ook met de beweging van de zanglijn en wat er gebeurt in de tekst verricht Purcell wonderen. Wanneer Dido zingt ‘laid in earth’ dan daalt haar melodie ook af, en de noot die ze op ‘earth’ zingt, is ook de laagste uit deze aria (alsof ze zich met haar stem begraaft). 

Geniet live van Dido's Lament vanuit jouw zetel

Dido and Aeneas wordt 24 april 2021 om 20u live gestreamd vanuit Opera Antwerpen. De voorstelling blijft tot 8 mei beschikbaar om te (her)bekijken.

Ik kijk naar Dido and Aeneas