"In Mahagonny vermengen ze wat welvaart is, met wat welzijn is"

Topregisseur Ivo van Hove geeft toelichting bij zijn regie van Mahagonny

door Ilse Degryse en Piet De Volder, wo 29 jun. 2022

Festival 000258 Ori

Ivo van Hove, een internationaal actieve theater- en operaregisseur, wilde Mahagonny regisseren alsof het publiek het verhaal niet kent en niet weet dat het project uiteindelijk zal mislukken. Dus scène per scène met alle hoop die er is ten volle uit en ook alle ontgoocheling ten volle uit.

‘Ik droomde er al jaren van om Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny van Kurt Weill en Bertolt Brecht te regisseren. Ik ben er helemaal verliefd op en ik zou het ieder jaar wel willen hernemen.’

- Ivo van Hove

Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny vertelt in wezen het verhaal van mensen die ongelukkig zijn met de situatie waarin ze nu leven. Ze zijn op zoek naar iets beters, naar het aards paradijs. Het is een bende outcasts die het niet gehaald hebben in het leven of in elk geval aan de rand van de maatschappij gesukkeld zijn. Ze zijn onderweg om goud te zoeken, maar tevergeefs, en ze raken verzand, letterlijk, in een woestijnachtig gebied waar niets is. Daar planten ze hun vlag en daarrond bouwen ze een nieuwe wereld.’

In de woorden van Brecht: ‘De ontevredenen van alle continenten stromen samen in Mahagonny, de gouden stad.’

Ja, precies. Ze vormen een groep en daardoor krijgen ze ook een kracht. Met een modern woord zou je het een beweging kunnen noemen, al bereiken ze wel niet het resultaat dat ze zouden willen. Al heel snel vervallen ze namelijk in een groot misverstand: ze vermengen wat welvaart is – rijkdom, geld en bezittingen –, met wat welzijn is – je goed voelen en echt gelukkig zijn. Ze verwerven niet het geluk dat ze voor ogen hadden en daarvoor zoeken ze uiteindelijk een zondebok. Zo eindigt het uiteindelijk met een moord op een van hen, Jimmy, in het derde bedrijf. Die scène is cruciaal in mijn voorstelling. De hele gemeenschap keert zich tegen één man. Die wordt geofferd vanuit hun frustratie over alles wat fout is gegaan en wat ze niet gekregen hebben in hun streven naar rijkdom. Maar daarmee is het probleem natuurlijk nog niet opgelost.

Een deprimerend slot.

Mahagonny vertelt inderdaad een somber verhaal over de toestand van een samenleving, over waartoe mensen in staat zijn en hoe snel het fout kan gaan als ze zich achter één doel gaan scharen.

Festival 000254 Ori
'Je ziet veel linken met onze tijd. Denk aan de bestorming van het Capitool twee jaar geleden, wat nu opnieuw actueel is door de hoorzittingen in de Amerikaanse Senaat erover.'

Ivo Van Hove

Weill was van mening dat opera over de grote eigentijdse problemen moest gaan: ‘oorlog, kapitalisme, inflatie en revolutie’. Het lijkt wel toegesneden op onze tijd.

(glimlacht) Ja, zeker ook die inflatie… Ik heb ervoor gekozen om Mahagonny in mijn regie niet één op één naar vandaag te transponeren, maar je ziet veel linken met onze tijd. Denk aan de bestorming van het Capitool twee jaar geleden, wat nu opnieuw actueel is door de hoorzittingen in de Amerikaanse Senaat erover. Daar zagen we een aanval op onze democratie voor onze ogen gebeuren. Het toonde waar kuddegedrag toe kan leiden en hoe we opnieuw in een tijd leven waarin geweld gezien wordt als een legitiem middel om je gelijk te kunnen halen. Dat barbaarse, wat zo sterk in dat derde bedrijf van Mahagonny zit, is de afgelopen jaren alleen sterker geworden. Dat is erg zorgelijk en het toont de ontzettend grote relevantie van Mahagonny vandaag. Kort voor Mahagonny in première ging in Aix-en-Provence in 2019, kwamen net de gele hesjes massaal op straat. Ik zag toen graffiti in de straten van Parijs: ‘Vivre oui! Survivre, non!’ Leven, ja! Overleven, neen! Dat is ook de essentiële vraag voor de mensen in Mahagonny. Ze zijn geen opportunisten, maar worden gedreven door een noodzaak. Het zijn onder meer houthakkers uit Alaska die hard gewerkt hebben, een beetje geld bij elkaar gespaard hebben en het nu beter willen.

Festival 000253 Ori

Een ontroerend moment is wanneer de inwoners angstig zitten te wachten op de orkaan die onderweg is naar Mahagonny. Het brengt de emoties van nietigheid en kwetsbaarheid die we bijvoorbeeld deelden ten tijde van de covid-crisis in herinnering.

Inderdaad zit daar de grootste samenhorigheid in de groep, wanneer ze echt bedreigd worden door de verwoestende natuur. Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny zit theatertechnisch enorm knap in elkaar. De metaforen kloppen perfect. Brecht en Weill gebruikten ook ongelofelijk vooruitstrevende technieken om hun verhaal te brengen. Elke scène begint met een spoiler: op voorhand wordt aangekondigd wat gaat gebeuren. Dat werkt in dit geval echt goed omdat je beter gaat kijken. Het creëert een spanning, je weet dat het fout gaat lopen en daar ga je over nadenken. Ik onderstreep die opdeling in losse scènes in mijn regie door die spoilers groot te projecteren. Daarin respecteer ik het theatrale denkwerk van Brecht. Tegelijk is het spel heel gedreven, emotioneel en fysiek in mijn regie.

Opvallend in jouw regie zijn het gebruik van de camera’s en de groene schermen zoals in filmstudio’s op het toneel. De acteurs worden live gefilmd en hun silhouetten worden in real time verwerkt in geprojecteerde filmbeelden.

We beginnen de opera met een leeg toneel: daarop speelt de eerste scène zich af en vervolgens wordt daar Mahagonny opgebouwd. Maar Mahagonny is een luchtkasteel waar je door kunt prikken. Veel films worden vandaag gedraaid met de techniek van de groene schermen: je denkt dat de acteurs spelen in fantastische decors, maar in werkelijkheid acteren ze voor groene schermen. Die scènes worden later in computer-gegenereerde beelden geplakt. Het is een illusionaire wereld die niet tastbaar is en enkel leeft in je fantasie. Hetzelfde geldt voor Mahagonny. In het tweede bedrijf kent het spelen met de groene schermen een hoogtepunt. Mahagonny is gesticht en de personages gaan zich te buiten aan alles wat veel geluk zou moeten opleveren. Ze eten zich dood, boksen zich het graf in en geven zich over aan holle, puur mechanische seks: erin, eruit, een kwakje laten zonder enige emotie. Het is een lege en totaal artificiële wereld.

Ontdek Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny




Foto's: Productiebeelden Festival Aix-en-Provence © Pascal Victor

Festival 000261 Ori

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Volg ons