In 1971 nam componist Gavin Bryars in Londen het gezang op van een oudere, dakloze man. Spontaan zong hij een religieuze hymne, Jesus’ Blood Never Failed Me Yet. Die opname werd de kern van Bryars’ gelijknamige compositie, waarin de strofe in een loop herhaald wordt, van akkoorden wordt voorzien en een steeds rijkere instrumentatie krijgt. Het resultaat is een aangrijpend muziekstuk van circa 25 minuten waarmee de choreograaf William Forsythe in dialoog treedt in Quintett (1993).

'Quintett is een duurzame hoeksteen van Forsythes repertoire en wordt sinds de jaren negentig door gezelschappen wereldwijd keer op keer nieuw leven ingeblazen'

Forsythe, die van 1984 tot 2004 artistiek leider was van het Ballett Frankfurt, is wereldwijd bekend voor zijn postmoderne deconstructie van het klassieke ballet. Zijn unieke danstaal duwt het klassieke balletvocabularium tot nieuwe fysieke en ruimtelijke extremen. Quintett ontvouwt zich als een spiraalvormige stroom van duetten, solo’s en trio’s op Bryars’ repetitieve muziek. Het is een van Forsythes zogenaamde ‘ballet-balletten’, een sub-genre, zo benoemd door de choreograaf zelf, omwille van de herkenbaarheid van de balletarchitectuur in de bewegingen terwijl die klassieke bewegingstaal tot het uiterste wordt gedreven. Quintett is een duurzame hoeksteen van Forsythes repertoire en wordt sinds de jaren negentig door gezelschappen wereldwijd keer op keer nieuw leven ingeblazen.

In Quintett zien we een radicale herstructurering van de klassieke lijnen: de armbewegingen, het uitdraaien van de benen, de extensies. Forsythe laat die vormen vallen, breekt ze op of zet ze voort in onverwachte delen van het lichaam. Als gevolg zien we de dansers bewegen zonder de zekerheden en de fysieke oriëntatie van de klassieke ballettechniek. De dansers worden ‘kwetsbare wezens met onzekere bewegingen die als het ware in de lucht opgelost worden en op elkaar neervallen’ (Roslyn Sulcas). Forsythe noemt die nieuwe danstechnische staat van zaken ‘disfocus’. Voor het publiek kan die ervaring van een ontwortelde choreografie een mengeling van bewondering, nieuwsgierigheid en ook angst opwekken.

De logica waarmee bewegingen normaal in de klassieke techniek gecombineerd worden – een vaste volgorde van passen die op elkaar volgen – is verstoord. De klassieke regels om bewegingen met elkaar te combineren bestaan niet meer: zo kan een draai voortkomen uit het niets, zonder de traditionele voorbereiding. Forsythe daarentegen behandelt de choreografie via een andere logica: zoals een meetkundig algoritme brengt hij nieuwe relaties in de onmiddellijke ruimte rondom het lichaam in kaart en gebruikt hij nooit eerder geziene regels om beweging en interacties te genereren. Neem een klassieke arabesque, een houding waarbij het been achteruit wordt gestrekt en de tegengestelde arm vooruit reikt. Bij Forsythe wordt de arabesque gelanceerd, vervolgens verlengd in de romp, door de schouder geplooid en dan omgeleid naar een armgebaar, of de impuls wordt voortgezet als ruimtelijke vector voor andere dansers. Het resultaat is dat de oorspronkelijke balletvorm maar een zaadje is voor de opwindende choreografie die eruit voortvloeit, een reeks van continue permutaties van beweging.

Quintett verweeft op een doorlopende manier solo’s, duetten en trio’s die elkaar snel opvolgen, waardoor een steeds evoluerend web van relaties ontstaat. Forsythe is geïnteresseerd in de complexiteit van de groep. De stroom aan bewegingsmateriaal werd in nauwe samenwerking gecreëerd met de oorspronkelijke dansers van Ballett Frankfurt en kwam dus op een organische manier tot stand. De nadruk wordt gelegd op constante ‘partnering’: dansers bewegen in wisselende combinaties, waarbij ze voortdurend gewicht uitwisselen met een vloeiende maar fysiek nauwkeurige frasering.

Terwijl de bedwelmende muziek het werk een gestage, cyclische hartslag geeft, lijken de dansers meer en meer kracht te krijgen. Met naadloze solo’s, duetten en trio’s worden de samenwerking, de kinetische reacties, de vallende en zwevende bewegingen zo spontaan dat het moeilijk is dit nog als choreografie te zien. Een nauw verbond tussen muzikale structuur en beweging is een van de vaste waarden in Forsythes danstaal. Puls, opbouw en reprise doorzinderen hier zowel de muziek als de choreografie.

Ontroerend en stilletjes krachtig, hypnotiserend en intiem: zo bouwt de choreografie van Quintett langzaam op vanuit bijna stilstand naar een wervelende stroom van bewegingen

In een mix van empathie, melancholie en opwinding functioneert Quintett als een geconcentreerde emotionele boog in plaats van een meerdelige, avondvullende verhaallijn. Het werk is diep emotioneel op een manier die ongebruikelijk is voor Forsythe. Het ontbreken van een lineair verhaal, gecombineerd met een enorme verbeeldingskracht, is de bron van een emotionele desoriëntatie op het podium die best aangrijpend kan zijn. Hij introduceert steeds nieuwe elementen, waardoor de toeschouwer opnieuw moet kijken, opnieuw nadenken, opnieuw voelen. Al deze elementen maken deel uit van dezelfde visie op de wereld, waarin het vertrouwde voortdurend nieuw wordt vormgegeven.

Ontroerend en stilletjes krachtig, hypnotiserend en intiem: zo bouwt de choreografie van Quintett langzaam op vanuit bijna stilstand naar een wervelende stroom van bewegingen. Hierdoor ontstaat een tranceachtige vaart die het publiek meesleurt. We zien Forsythes precisie gecombineerd met fysiek risico in extreme extensies en abrupte accenten. Hoge virtuositeit en vertrouwen tussen partners zijn absolute vereisten in deze radicale herstructurering van een klassieke danstaal.