Seizoen 26/27
Interview

In gesprek met de mensen achter de gevels

door © Maarten Boussery, ma 3 aug 2026

Hoe houden we de stad leefbaar en vermijden we dat die door toerisme overwoekerd wordt? En kunnen we meer bruggen slaan tussen centrum en buitenwijk? Om die vragen draait De opstand van de gevels. Voor dat goede doel lenen twee Gentse koppels – een van de Vrijdagmarkt, en een uit de Brugse Poort – met plezier hun gevel uit. In juni gingen ze al even kijken naar de voorbereidingen in het OBV-decoratelier.

‘De overlast op de Vrijdagmarkt nam toe en ik voelde me er niet meer op mijn plaats. Tot onze spijt hebben we het pand verkocht, en jawel: het zal een toeristische invulling krijgen’

Dat kunstenaar Thomas Verstraeten het groots durft aan te pakken, is bekend. In 2021 bouwde hij zijn straat in de Antwerpse Seefhoek op ware grootte na en maakte hij in die replica een voorstelling met 250 wijkbewoners. Nu doet hij een beroep op Gent en zijn bevolking. In samenwerking met buurtorganisaties en partners laat hij op 12 september twee Gentse gevels van plaats wisselen. In een grote optocht, begeleid door zingende en musicerende Gentenaars, zullen de gevels elkaar kruisen. Een gevel van de Vrijdagmarkt krijgt een plek op het Fonteineplein in de wijk Brugse Poort, en omgekeerd. Na de optocht verhuizen de gevels naar het podium van NTGent en worden ze het decor van een nieuwe voorstelling: een opera die de gevels verklankt, met muziek gemaakt door een stadsorkest bestaande uit inwoners van Gent.

Geen echte gevels worden verplaatst: opnieuw gaat het over replica’s op ware grootte. In het decoratelier van Opera Ballet Vlaanderen worden ze tot in de kleinste details nagebouwd. Wanneer de eigenaars van de gevels in juni 2026 samen met enkele muzikanten van het stadsorkest een bezoek brengen aan het atelier, zijn de werken al ver gevorderd. Losgerukt uit hun stedelijke omgeving staan de gevels in delen opgesteld. Van dichtbij valt op wat in de stad misschien verloren gaat: de barstjes in het pleisterwerk, de slordig opgehangen elektriciteits- en internetkabels, het voegpatroon en de verweerde zandstenen. Met verwondering kijken de bewoners naar het vertrouwde aangezicht. Caroline, de eigenares van het huis op de Vrijdagmarkt, reageert geëmotioneerd wanneer ze haar 16e-eeuwse trapgevel aanraakt.

Leegloop op het plein

‘Wat ons verhaal in de Brugse Poort met dat van de Vrijdagmarkt verbindt, is dat ze tonen waarom een leefbare én betaalbare stad zo belangrijk is. De stad moet ten dienste blijven van wie er woont’

Al snel komt een gesprek op gang over de twee wijken waarin de gevels thuis zijn. Caroline en haar man Luc vertellen dat ze de Brugse Poort niet zo heel goed kennen. Stefanie en Thomas, de eigenaars van het huis op het Fonteineplein, verklappen dat ze voor de gevel van Caroline en Luc voor het eerst hebben gekust: ‘We hadden onze eerste date in een café op de Vrijdagmarkt. Nadien wandelden we samen naar mijn fiets, die aan het huis van Caroline en Luc stond. Op hun dorpel hebben we elkaar voor het eerst binnengedraaid’, lacht Stefanie. Jaren later kochten zij en Thomas hun huis in de Brugse Poort. ‘Ik ben naar Gent gekomen voor mijn studies en woon al tien jaar in de wijk. Ook Thomas voelde zich snel thuis in de Brugse Poort. Toen we een nieuwe woning zochten en zagen dat op het Fonteineplein iets te koop stond, hebben we niet getwijfeld. We zijn verliefd op het plein.’

Caroline en Luc kwamen terecht op de Vrijdagmarkt omdat Caroline er een kledingzaak wilde starten. In 1992 opende ze haar boetiek Oorcussen en ging ze boven de winkel wonen. De naam verwijst naar de geschiedenis van het pand. ‘In de 16e eeuw waren op de Vrijdagmarkt allerlei cafés en herbergen. Luc ontdekte dat het etablissement in ons huis Oorcussen heette. We vonden het mooi om die naam nieuw leven in te blazen.’ Toen de boetiek de deuren opende, werd het plein voornamelijk bewoond door middenstanders. Maar over de jaren is veel veranderd. Voor grootschalige vastgoedprojecten moesten heel wat panden op en rond het plein worden onteigend. De Vrijdagmarkt werd autovrij en er kwamen cafés en terrassen, toeristische restaurants en fastfoodketens. Steeds meer grote evenementen vonden hun weg naar het plein. De leegloop van de bewoners zette zich door. Vandaag woont nog een handvol mensen op de Vrijdagmarkt.

Ook Caroline en Luc hebben recent besloten het plein te verlaten. Ze blijven in het centrum van de stad wonen, maar trekken samen met de winkel naar een rustigere buurt. ‘Ik werd steeds ongelukkiger op de Vrijdagmarkt’, vertelt Caroline. ‘De overlast nam toe en ik voelde me er niet meer op mijn plaats. Tot onze spijt hebben we het pand verkocht, en jawel: het zal een toeristische invulling krijgen. Het is jammer en bijna onvermijdelijk dat ons huis zo’n bestemming krijgt. Wie wil nog op de Vrijdagmarkt wonen, laat staan er een zaak uitbaten die niet enkel op toeristen mikt?’ Luc vertelt dat hij graag was gebleven. ‘Maar de stad zou grondiger en kritischer moeten nadenken over hoe het plein wordt ingevuld. Pas als er een gezonde mix van bewoners en handelaars is en iedereen met respect en liefde de plek gebruikt, kan het leefbaar blijven.’

opstand van de gevels Atelier Zele © Ivan Put

Bakfietsen in de arbeiderswijk

Stefanie en Thomas luisteren begripvol naar het verhaal van Caroline en Luc. ‘Als ik jullie hoor, lijkt het plein van iedereen en niemand meer te zijn’, zegt Stefanie. ‘De mensen die er vertoeven, wonen en leven er niet en hebben er geen connectie mee. Op het Fonteineplein is dat anders, het wordt actief gebruikt door de buurt en er is veel sociale controle. Maar je kan er ook zien dat de Brugse Poort een complexe wijk is die continu van samenstelling verandert. Bewoners komen en gaan en ook de gentrificatie neemt steeds meer toe. In tien jaar tijd zag je er in de buurt hippe cafés en parkeerplaatsen voor bakfietsen bijkomen. Dat zijn natuurlijk symbolen van een systeem, maar de witte, bemiddelde middenklasse heeft wel haar weg naar het plein gevonden. Dan spreek ik natuurlijk over onszelf, we zijn ons heel bewust van de positie die we innemen. We vinden het belangrijk dat we iets kunnen teruggeven aan de buurt en willen dat die van iedereen blijft.’

Het sociale weefsel in de Brugse Poort is sterk, maar staat onder druk. ‘De opwaardering van de verouderde arbeiderswoningen in de wijk duwt de woonprijzen omhoog’, aldus Stefanie. ‘Het helpt ook niet dat de stad moet besparen. We zitten op een kantelpunt, maar gelukkig biedt de buurt verzet.’ Thomas treedt Stefanie bij: ‘Wat ons verhaal met dat van de Vrijdagmarkt verbindt, is dat ze beide tonen waarom een leefbare, bewoonbare én betaalbare stad zo belangrijk is. De stad moet ten dienste blijven van wie er woont. In het centrum vertaalt zich dat in een strenger beleid rond toerisme en Airbnb’s, om te verhinderen dat het hier onleefbaar wordt zoals in Venetië of Amsterdam.’

‘Het mag duidelijk zijn dat de twee gevels veel losmaken bij de bewoners. Dat is ook wat Thomas Verstraeten met het grootschalige project wil bereiken: de Gentenaars uitnodigen om hun stad terug op te eisen..’

Een verbindend project

Het mag duidelijk zijn dat de twee gevels veel losmaken bij de bewoners. Dat is ook wat Thomas Verstraeten met het grootschalige project wil bereiken: de Gentenaars uitnodigen om hun stad terug op te eisen. Want misschien wil de sierlijke gevel van de Vrijdagmarkt graag wegvluchten van de toeristische monocultuur op het plein, terug naar een wijk die sterk aan elkaar hangt. En waarom krijgt de gevel van de Brugse Poort die er op het eerste gezicht wat saaier uitziet niet evenveel aandacht als de middeleeuwse trapgevels in het centrum? Luc, Caroline, Thomas en Stefanie zitten met dezelfde vragen. Met plezier lieten ze voor het project hun gevels nabouwen. ‘Het is een hele eer en een mooie afsluiter van ons avontuur op de Vrijdagmarkt’, vindt Caroline. ‘Thomas en ik staan helemaal achter het idee van het project, maar we hebben wel een paar voorwaarden gesteld’, zegt Stefanie.

'Het verhaal van onze wijk reikt verder dan onze gevel alleen. Er wonen mensen – vaak met een migratieachtergrond of die minder kapitaalkrachtig zijn – die nog meer dan wij de buurt hebben zien veranderen. Ik kan me voorstellen dat ze zich weggeduwd voelen. We hebben Thomas Verstraeten gevraagd samen te werken met de vele sociale organisaties en initiatieven uit de buurt. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met de wijk.’ En zo gebeurt het ook: hoe meer het project vordert, hoe meer mensen en organisaties mee de schouders zetten onder de karavaan en de voorstelling. Dat het project de verbinding aangaat met iedereen die meewerkt, is nu al een feit. ‘Onze woning op de Vrijdagmarkt staat momenteel leeg, jullie zijn altijd welkom om er te komen logeren’, zegt Luc. Stefanie: ‘En onze buren willen de replica van jullie gevel graag laten klasseren, zodat hij nog lang op het Fonteineplein kan blijven staan!’

vonk

12/9